Barbara Ogrodowska, „Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne,
Warszawa 2010
s. 205-206:
„Obchody świętojańskie były niegdyś wielkim świętem powitania
lata, obchodzonym w porze letniego przesilenia słońca, w najkrótszą noc w roku,
z 23 na 24 czerwca i najdłuższy dzień, 24 czerwca.
W wigilię dnia św. Jana na wzgórzach i leśnych polanach
palono wielkie ogniska – sobótki, a ogień krzesano deskami. Jest to archaiczny
sposób krzesania iskry przez tarcie drewna o drewno.
Ogień bowiem był ważnym symbolem i atrybutem obchodów świętojańskich. Wokół ognisk tańczyły ubrane na biało
dziewczęta, przepasane bylicą, czarodziejskim zielem o niezwykłej mocy i
śpiewały pieśni miłosne.
Noc świętojańska była porą zalotów. Do leśnych ognisk
przychodzili również chłopcy lub rozpalali swe własne ognie i popisywali się zręcznością
skacząc przez płomienie. Czasami skakano przez ogień parami – chłopcy razem z
dziewczętami, mocno trzymając się za ręce. Udany skok wróżył im gorącą miłość i
wierność, aż po grób.
Ognie – świętojańskie sobótki – posiadać miały także moc oczyszczającą,
zwłaszcza, jeśli do ogniska wrzucało się czarodziejskie ziele, a głównie
wspomnianą wcześniej bylicę, która niweczyła wszelkie zakusy i niecne praktyki
czarownic.
Nazwa sobótka po raz pierwszy wymieniona została w XIII
wieku, jako imię świętej góry Ślęży, którą nazwano Sobótką od rozpalanych na
nich ogni obrzędowych. Z XIII wieku pochodzą także wzmianki o tanecznych
kręgach kobiet, pląsających przy ogniskach.
[…]
Z czasem jednak sobótka i inne świętojańskie zwyczaje stały
się przede wszystkim zabawą”
s. 207
„W Polsce obchody świętojańskie nazywane są najczęściej
sobótką (od ogni obrzędowych palonych w nocy i zwanych sobótkami), kupalnocką (prawdopodobnie
od imienia pogańskiego bożka Kupały, patrona miłości i urodzaju lub imienia św.
Jana Chrzciciela, na Rusi zwanego Kupałką, bo chrzcił ludzi w wodzie albo od
słowa kupat`, które na pograniczu polsko-ruskim oznacza kąpiel, a także nocą
świętojańską, bo patronem tych obchodów Kościół uczynił św. Jana Chrzciciela.”
s. 208
„Przy paleniu bylicy i innych ziół, także takich poświęconych
w kościele gospodynie wołały:
Myśmy
przyszły tu z daleka,
Opaliły ognie
święte!
Nie odbiorą
nam już mleka
Czarownice te
przeklęte!
Niechaj ruta
w ogniu trzeszczy,
Czarownica w
ogniu wrzeszczy!
Niech bylicy
gałąź pęka
Czarownica w
ogniu stęka.”
























































